Albert Vogel – voordrachtskunstenaar en mecenas
Collega -stadsgids en goede vriend Gerard en ik organiseren vrijwel elk jaar een wandeling door het Statenkwartier: gratis en voor niks voor bewoners van het Statenkwartier. Bij veel van deze wandelingen komen we langs Huize Elisavetha op de hoek van de Frankenslag en de Statenlaan. Albert Vogel senior woonde hier met zijn gezin tot 1933.
Onze ‘Indische Wandeling Statenkwartier’ start bij De Twee Tantes, het beeldje van Loek Bos aan het Frederik Hendrikplein en daarna lopen we altijd even naar het monumentje van Molkenboer: kleurrijk mozaïek. Dat fonteintje staat er ter nagedachtenis van Albert Vogel sr. Vader was voordrachtskunstenaar en zijn zoon werd dat ook.
Wat die fontein betreft. Albert Molkenboer is de ontwerper van het kunstwerk ter nagedachtenis aan Albert sr.. De begeleidende tekst onderaan luidt: ”O wond’re macht van t woord, vol majesteit”. Dat past natuurlijk mooi bij een voordrachtskunstenaar. Aardig om te weten is natuurlijk dat Bernard Molkenboer, de broer van Anton, in die dagen de grote Vondel-kenner is. En Bernard kende natuurlijk de tekst van Vondels werk ‘Altaergeheimnissen’. Met daarin de regels: ”O wondr’e kracht van t woord, vol Majesteit”.
Maar nu verder over Albert jr. in november 2024 verscheen ‘Albert Vogel-voordrachtskunstenaar en mecenas’ van Caroline de Westenholz. Menig lezer zal zich na een aantal pagina’s vertwijfeld afvragen: ‘Hoe kan het dat ik dit allemaal al weet? Heb ik dit boek al?’ en naar de boekenkast lopen. En jawel, na enig zoeken: In 2014 verscheen van dezelfde auteur ‘De Vogels, een flamboyante theaterfamilie’. Een groot aantal pagina’s en vele, vele alinea’s over Albert Vogel jr uit ‘De Vogels’ komen terug (‘copy & paste’) in deze nieuwe uitgave. Dat had ik bij aanschaf eigenlijk graag vooraf geweten. Maar in 2024 is het precies 100 jaar geleden dat Albert jr wordt geboren. Hij verdient een ‘eigen’ boek en daar valt wat voor te zeggen.
Zijn vader, Albert Vogel sr (1874-1933) begint zijn carrière in militaire dienst, wordt succesvol voordrachtskunstenaar, trouwt in 1916 met Ellen Buwalda eveneens voordrachtskunstenaar, ze komen te wonen, op de hoek van de Frankenslag en de Statenlaan, Huize Elisavetha en krijgen drie kinderen: Tanja, Ellen en Albert. Pa is in Den Haag dus nog ‘aanwezig’ in het Vogel-monument van Molkenboer aan het Frederik Hendrikplein, in de boeken van De Westenholz… (en in onze Statenkwartierwandelingen…).
Als pa in 1933 overlijdt en de familie ander financieel onheil treft, verhuist het gezin met de 8-jarige Albert jr. naar Reinkenstraat 41, boven een slager; ze noemen het de Reinkensteeg. Albert Vogel jr (1924-1982) is de man die zal uitgroeien tot ‘dé voordrachtskunstenaar van het werk van Couperus’. Hij trouwt viermaal - als laatste met Liesje van Hasselt. Haar dochter is de auteur van het boek. Vogel heeft al in de jaren’40 succes met zijn voordrachten: gedichten van Bloem, Nijhoff, Kloos, Tsjechov en werk van Aart van der Leeuw: literatuur van de vorige generaties. Hij wordt de ideale vertolker van het werk van Louis Couperus. Zijn voordracht-programma brengt hem in Italië, Frankrijk en Duitsland en maar liefst drie keer is er een literair tournee door Indonesië. Successen rijgen zich aaneen. Daarnaast verzorgt hij onder andere literaire schoolconcerten waarbij volle zalen scholieren doodstil zitten te luisteren.
Vogel jr is een fenomeen. ‘Van en over Couperus’ brengt hij in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw duizenden malen voor het voetlicht. Met de Aktie Tomaat eind 1969 komt een einde aan al deze activiteiten. De Westenholz heeft overigens weinig oog en begrip voor de argumenten van deze actiegroep.
Van 1964 tot 1971 stopt Albert Vogel jr al zijn energie (en een groot deel van het geld van zijn echtgenote) in Internationale Galerij Orez, Javastraat 17, het adres waar de auteur later het Couperusmuseum zal starten. Orez richt zich op avantgardistische kunststromingen en ‘gewone modernen’ of in de woorden van Vogel zelf: “We richten ons tot de first class moderne mensen, die de kwaliteit bezitten om kunst van internationaal niveau te appreciëren. We kunnen ons daarnaast niet ook nog gaan bemoeien met het opvoeden van het publiek.” Kunstenaars van de NULgroep als Armando en Jan Schoonhoven exposeren er. Ook de Japanse Yayoi Kusama draagt ertoe bij dat Orez internationaal bekend wordt, niet in de laatste plaats door de behoorlijke portie erotiek tijdens haar vernissages.
De auteur zet Albert Vogel neer als een voordrachtskunstenaar en als mecenas. Het boek is, zoals de achterflap vermeldt een ‘combinatie van biografie, theater- en kunstgeschiedenis, en persoonlijke herinneringen. Het is een uniek verhaal over het leven van een ongewoon mens.’
Het zal een kwestie van smaak zijn, maar een prettig leesbare biografie heeft een subtiele balans tussen persoonlijke betrokkenheid en afstand tot het onderwerp. De persoonlijke betrokkenheid overheerst nogal in dit boek. Zelf heb ik daar wat moeite mee. Maar De Westenholz zorgt er, hoe dan ook, terecht voor dat Albert Vogel jr niet in de vergetelheid raakt.
Albert Vogel – voordrachtskunstenaar en mecenas; 1924-1982; Caroline de Westenholz; 384 pag. Uitgeverij lias €32,99; ISBN 978-90-8803-1359.
Piet Vernimmen
Belangstelling voor wandel- of fietstochten over kunst in Den Haag? Kijk dan ook naar Kunst in de stad, Besuyde den Houte, Kunst rond Cats, Kunst rond de 'Maria Hoeve', De Stier van Potter.
Of stuur een mailtje naar
